OOSTERZELE : VANAF WELK BEDRAG ZIJN DE SCHULDEN VAN EEN GEMEENTE - PER INWONER- RISICOVOL ?

In Vlaanderen zijn er slechts een beperkt aantal gemeenten die (bijna) schuldenvrij zijn, en dit blijft eerder een uitzondering dan de regel. 

Volgens recente cijfers uit de periode eind 2021 en 2022 ging het om slechts een vijftal gemeenten die geen of vrijwel geen uitstaande langetermijnschulden hadden. Schuldenvrij zijn betekent in deze context dat een lokaal bestuur geen financiële verplichtingen heeft die via leningen op langere termijn moeten worden terugbetaald.

Voor het overgrote deel van de ongeveer 300 Vlaamse gemeenten is schulden maken echter een normaal onderdeel van het financieel beleid.

Gemeenteschild van Oosterzele 

Gemeenten nemen vaak leningen op om grote investeringen te kunnen realiseren, zoals infrastructuurwerken, schoolgebouwen, wegenonderhoud, rioleringsprojecten of andere publieke voorzieningen. Deze investeringen zijn noodzakelijk voor de ontwikkeling en het functioneren van de lokale gemeenschap, maar brengen dus ook een zekere schuldenlast met zich mee.

De totale schuld van de Vlaamse lokale besturen is de afgelopen jaren bovendien blijven stijgen. Tegen 2025 wordt deze geraamd op ongeveer 8,6 miljard euro. Deze stijging hangt nauw samen met ambitieuze investeringsplannen die veel gemeenten hebben opgesteld, onder meer in het kader van klimaatmaatregelen, mobiliteit en stadsontwikkeling. Verwacht wordt dat deze trend zich verder zal doorzetten richting 2030, waardoor de globale schuldenberg nog verder kan toenemen.

Opvallend is dat er grote verschillen bestaan tussen gemeenten onderling. De schuldenlast per inwoner kan sterk variëren: in sommige gemeenten bedraagt die slechts een vijftigtal euro per inwoner, terwijl dit in andere kan oplopen tot ongeveer 7.000 euro per inwoner. Deze verschillen zijn vaak het gevolg van uiteenlopende beleidskeuzes, investeringsritmes en financiële draagkracht.

Daarnaast zijn er ook regionale verschillen merkbaar. Zo bevonden sommige van de (bijna) schuldenvrije gemeenten zich in de provincie Limburg, al betekent dit niet dat deze provincie als geheel een lagere schuldenlast heeft dan andere regio’s.

Samengevat kan gesteld worden dat schuldenvrij zijn voor Vlaamse gemeenten eerder uitzonderlijk is. De meeste lokale besturen kiezen er bewust voor om schulden aan te gaan als instrument om noodzakelijke en vaak grootschalige investeringen te financieren. Een zekere schuldenlast wordt dan ook algemeen beschouwd als normaal en zelfs wenselijk, zolang deze beheersbaar blijft en in verhouding staat tot de financiële mogelijkheden van de gemeente.

Het hebben van schulden betekent op zich niet dat een gemeente slecht beleid voert, integendeel, het kan net wijzen op actief en toekomstgericht bestuur.

Gemeenten functioneren anders dan gezinnen: zij investeren voortdurend in publieke voorzieningen zoals wegen, scholen, riolering, sportinfrastructuur en klimaatmaatregelen. Zulke projecten kosten veel geld en hebben een lange levensduur. Het is daarom logisch en vaak zelfs wenselijk dat deze investeringen (gedeeltelijk) met leningen worden gefinancierd, zodat de kosten gespreid worden over meerdere generaties die er ook gebruik van maken.

Een gemeente zonder schulden kan goed beheerd zijn, maar dat is niet automatisch zo. Ze kan bijvoorbeeld weinig investeren, wat op lange termijn ook nadelig kan zijn voor inwoners en economische ontwikkeling. Omgekeerd kan een gemeente met schulden net een sterk beleid voeren als die schulden het gevolg zijn van doordachte investeringen.

Waar het écht om draait, zijn een aantal andere factoren:

• Beheersbaarheid van de schuld: Kan de gemeente haar leningen comfortabel terugbetalen?
• Doel van de schuld: Wordt er geïnvesteerd in duurzame en nuttige projecten?
• Financiële gezondheid: Is er een evenwicht tussen inkomsten en uitgaven?
• Transparantie en planning: Is er een duidelijke langetermijnvisie?

Pas wanneer schulden te hoog oplopen, slecht beheerd worden of dienen om structurele tekorten te maskeren, kan dat wijzen op problematisch beleid.

Samengevat:
Schulden op zich zijn geen teken van slecht beleid, de manier waarop ermee wordt omgegaan bepaalt de kwaliteit van het bestuur.

 

Schuld per inwoner als graadmeter 

Er bestaat geen vaste grens waarbij de schuldgraad per inwoner automatisch “alarmerend” wordt, maar er zijn wel duidelijke richtwaarden en signalen waar experts en toezichthouders naar kijken.

Richtwaarden (ruwe indicatie)

In Vlaanderen ligt de schuld per inwoner doorgaans:

• < 1.000 euro per inwoner → laag
• 1.000 – 3.000 euro→ gemiddeld / normaal
• 3.000 – 5000 euro→ hoog, maar vaak nog beheersbaar
• > 5.000 – 7.000+ euro → potentieel risicovol / verhoogde waakzaamheid nodig

Maar let op: dit zijn geen harde normen. Een gemeente met 4.000 euro  per inwoner kan perfect gezond zijn, terwijl een andere met 2.000 euro  al problemen kan hebben.

Wanneer wordt het echt alarmerend?

De schuldgraad wordt problematisch wanneer ze samengaat met één of meerdere van deze factoren:

1. Terugbetalingsproblemen
Als een gemeente moeite heeft om interesten en aflossingen te betalen zonder belastingen te verhogen of te besparen.

2. Structureel tekort
Als de gewone werking (inkomsten vs. uitgaven) niet in evenwicht is en schulden gebruikt worden om gaten te vullen.

3. Weinig investeringswaarde
Als de schuld niet gekoppeld is aan nuttige of duurzame investeringen (bv. infrastructuur), maar aan lopende kosten.

4. Snelle stijging van de schuld
Een plots sterke toename in korte tijd kan een waarschuwingssignaal zijn.

5. Lage autofinancieringsmarge (AFM)
Dit is een kernindicator in Vlaanderen:
Als de gemeente onvoldoende eigen middelen overhoudt om haar schulden af te betalen, wordt het risicovol.

Belangrijk inzicht: De schuld per inwoner is slechts één indicator. Wat echt telt is de combinatie van schuld, inkomsten en beleid.

• Een rijke gemeente met hoge inkomsten kan meer schuld dragen
• Een kleinere of financieel zwakkere gemeente bereikt sneller een kritische grens

 

Duidelijkheid : Alarmerend wordt het meestal vanaf ongeveer 5.000+euro  per inwoner, maar alleen als de schuld moeilijk beheersbaar wordt of slecht onderbouwd is.

Een gezonde gemeente kan dus best schulden hebben, zolang ze die kan terugbetalen, en ze dienen voor zinvolle investeringen, en de financiën structureel in evenwicht blijven.

 

Bron : diverse media en Vlaanderen ABB