Ons land heeft aanzienlijke kleinere gemeenten met minder dan 20.000 inwoners, dan bv. Nederland en Scandinavische landen.
Kleine gemeenten het lijkt charmant, maar is dat nog houdbaar ?
België telt vandaag 581 gemeenten. Meer dan de helft daarvan heeft minder dan 20.000 inwoners. In Vlaanderen alleen al zijn er na de fusies van 2025 nog steeds 285 gemeenten. Dat klinkt gezellig en nabij , en dat is het vaak ook. Maar de vraag dringt zich op: is die versnippering op lange termijn nog houdbaar?
Kleine gemeenten hebben onmiskenbare troeven. De afstand tussen burger en bestuur is kort. De schepen kom je tegen in de supermarkt. Lokale identiteit leeft sterk. Beslissingen voelen dichtbij. Dat is waardevol, zeker in landelijke regio’s.
Maar tegelijk worden de taken van lokale besturen almaar complexer. Klimaatbeleid, digitalisering, mobiliteit, sociale zorg, ruimtelijke ordening, crisisbeheer… Het hedendaagse gemeentebeleid vraagt gespecialiseerde kennis, professionele administratie en stevige financiële draagkracht. Dat is voor gemeenten van pakweg 12.000 à 15.000 inwoners geen evidente opdracht.
Onderzoek toont aan dat schaalvergroting kan leiden tot efficiëntere administratie en sterkere dienstverlening - op voorwaarde dat de lokale verbondenheid niet verloren gaat.
De uitdaging is dus niet louter groter worden, maar sterker worden. Het debat over fusies mag daarom geen taboe zijn. Het gaat niet over het uitwissen van dorpen of identiteit. Het gaat over bestuurskracht. Over de vraag of een gemeente haar inwoners ook in 2035 of 2040 nog kwaliteitsvolle dienstverlening kan garanderen.
Klein zijn is sympathiek. Maar sterk bestuur is noodzakelijk. De echte discussie is dus niet hoeveel gemeenten we hebben, maar hoeveel slagkracht we willen.
Aantal gemeenten in België (2026)
België telt vandaag nog steeds 581 gemeenten, verdeeld over:
- Vlaanderen: 285 gemeenten
(na de fusieronde van 1 januari 2025) - Wallonië: 262 gemeenten
- Brussels Hoofdstedelijk Gewest: 19 gemeenten
Hoeveel kleine gemeenten (< 20.000 inwoners)?
Hoewel exacte aantallen licht fluctueren door bevolkingsgroei, blijft dit structureel juist:
- Meer dan de helft van alle Belgische gemeenten telt minder dan 20.000 inwoners.
- In Vlaanderen zit een groot deel in de categorie 10.000 – 20.000 inwoners.
- In Wallonië ligt het aandeel kleine gemeenten procentueel nog hoger dan in Vlaanderen.
- Brussel vormt een uitzondering: daar zijn alle 19 gemeenten relatief stedelijk en groter.
Een veel geciteerde vaststelling uit bestuurskundig onderzoek is dat België – zeker Vlaanderen – historisch sterk versnipperd is in vergelijking met veel andere Europese landen.
Enkele bijkomende actuele inzichten
Vlaanderen
- Na de fusies van 2025 is het aantal gemeenten gedaald van 300 naar 285.
- De gemiddelde Vlaamse gemeente telt nu ongeveer 23.000 inwoners, maar dat gemiddelde wordt sterk omhooggetrokken door centrumsteden.
- Er blijven veel gemeenten in de categorie 12.000 – 18.000 inwoners (zoals Oosterzele met ca. 14.000).
Wallonië
- Wallonië voerde al in 1977 een grote fusieronde door.
- Toch blijven er relatief veel gemeenten onder 20.000 inwoners.
- De gemiddelde oppervlakte van Waalse gemeenten is wel groter dan die van Vlaamse.
Kleinste gemeente
- Herstappe (Limburg) blijft met minder dan 100 inwoners de kleinste gemeente van België.
- Ze heeft zelfs geen gemeenteraadsverkiezingen meer bij gebrek aan kandidaten; de burgemeester wordt benoemd.
Internationale vergelijking
België behoort tot de Europese landen met:
- een relatief hoog aantal gemeenten per inwoner
- een sterke lokale autonomie
- maar ook een debat over bestuurskracht bij kleinere gemeenten
In Scandinavische landen en Nederland liggen de gemiddelde gemeentegroottes aanzienlijk hoger (vaak boven 40.000 inwoners).
Samengevat (actueel 2026)
- België telt 581 gemeenten.
- Vlaanderen: 285 (na fusies 2025).
- Meer dan de helft van alle Belgische gemeenten heeft minder dan 20.000 inwoners.
- Herstappe blijft de kleinste gemeente.
- Het debat over bestuurskracht en schaalgrootte blijft actueel, zeker richting mogelijke fusies 2031.
Reacties